Μπορεί να υποχωρήσει η αθηρωματική πλάκα; Μύθοι και δεδομένα

Όποιος ακούσει ότι έχει αθηρωματική πλάκα στις αρτηρίες, συνήθως κάνει αμέσως την ίδια ερώτηση: υπάρχει κάτι που μπορεί να τη «διαλύσει»; Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν λίστες με τροφές, ροφήματα και συμπληρώματα που υποτίθεται ότι «καθαρίζουν» τα αγγεία. Η πραγματικότητα, όπως την περιγράφουν οι επίσημοι φορείς υγείας και η επιστημονική βιβλιογραφία, είναι πιο σύνθετη και πιο ρεαλιστική. Σε αυτό το άρθρο ξεχωρίζουμε τι στηρίζεται σε δεδομένα και τι όχι.

Τι είναι η αθηρωματική πλάκα και γιατί έχει σημασία

Σύμφωνα με το NHS, με την πάροδο του χρόνου λιπώδεις εναποθέσεις, που ονομάζονται αθήρωμα, μπορούν να συσσωρευτούν στις αρτηρίες σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος. Οι εναποθέσεις αυτές στενεύουν την αρτηρία και τελικά μπορεί να μειώσουν την αιμάτωση της περιοχής που τροφοδοτεί. Όταν αυτό συμβαίνει στις στεφανιαίες αρτηρίες, που αιματώνουν τον ίδιο τον καρδιακό μυ, μιλάμε για στεφανιαία νόσο.

Το σημαντικότερο ίσως σημείο δεν είναι μόνο το πόσο στενεύει η αρτηρία, αλλά το αν η πλάκα είναι σταθερή. Το NHS εξηγεί ότι το έμφραγμα του μυοκαρδίου συμβαίνει όταν ένα μέρος της λιπώδους εναπόθεσης σπάσει, προκαλώντας φλεγμονώδη αντίδραση και σχηματισμό θρόμβου μέσα στην αρτηρία. Ο θρόμβος αυτός μπορεί ξαφνικά να διακόψει ή να μειώσει σημαντικά την παροχή αίματος.

Ο μύθος των τροφών που «καθαρίζουν» τις αρτηρίες

Δεν υπάρχει τροφή, ρόφημα ή «αποτοξινωτική» κούρα που να έχει αποδειχθεί ότι διαλύει την αθηρωματική πλάκα. Οι ισχυρισμοί αυτοί συνήθως παίρνουν ένα πραγματικό στοιχείο, για παράδειγμα ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά είναι καλή για την καρδιά, και το μεγαλοποιούν σε υπόσχεση ότι οι αρτηρίες θα «ξεβουλώσουν».

Η υγιεινή διατροφή έχει θέση, αλλά ως μέρος της συνολικής πρόληψης και αντιμετώπισης, όχι ως θαυματουργή λύση. Το NHS αναφέρει απλές, πρακτικές αλλαγές:

• λιγότερο αλάτι
• περισσότερα φρούτα και λαχανικά
• λιγότερα ανθυγιεινά λιπαρά
• προσοχή στη ζάχαρη και στο μέγεθος των μερίδων
• επίτευξη και διατήρηση υγιούς βάρους

Αυτές οι αλλαγές βοηθούν στη μείωση του κινδύνου, αλλά κανείς σοβαρός φορέας δεν τις παρουσιάζει ως «διάλυση» της πλάκας.

Τι μπορεί ρεαλιστικά να κάνει η μείωση της χοληστερόλης

Εδώ βρίσκεται η πιο τεκμηριωμένη απάντηση στο ερώτημα τι διαλύει την αθηρωματική πλάκα: όχι μια συγκεκριμένη τροφή, αλλά η συστηματική μείωση της LDL χοληστερόλης, συνήθως με φαρμακευτική αγωγή που επιλέγει ο γιατρός. Σύμφωνα με το NHS, οι στατίνες μειώνουν τη χοληστερόλη και έτσι επιβραδύνουν τη διαδικασία με την οποία οι λιπώδεις εναποθέσεις «φράζουν» τις αρτηρίες. Επιπλέον βοηθούν στη σταθεροποίηση αυτών των εναποθέσεων, ώστε να μη σπάσουν και προκαλέσουν έμφραγμα.

Το NHS σημειώνει επίσης ότι, παρά τις αντιπαραθέσεις των πρώτων χρόνων, οι στατίνες είναι σήμερα από τα πιο δοκιμασμένα φάρμακα και πολλές αξιόπιστες μελέτες δείχνουν ότι είναι πολύ ασφαλείς και αποτελεσματικές. Σε άλλη σελίδα του, το NHS τις κατατάσσει στα φάρμακα που έχει φανεί ότι μειώνουν τα εμφράγματα, επειδή σταματούν τη συσσώρευση λιπώδους υλικού μέσα στις αρτηρίες.

Η έρευνα έχει εξετάσει και το αν η πλάκα μπορεί όχι μόνο να σταματήσει να μεγαλώνει, αλλά και να υποχωρήσει. Μια ιαπωνική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2016 στο Journal of Atherosclerosis and Thrombosis από την ομάδα ερευνητών TRUTH μελέτησε ειδικά την αποτελεσματικότητα των στατινών στην υποχώρηση της στεφανιαίας πλάκας σε ασθενείς με χαμηλά αρχικά επίπεδα χοληστερόλης. Το ότι τέτοιες μελέτες σχεδιάζονται δείχνει ότι η υποχώρηση θεωρείται ρεαλιστικό ερευνητικό ερώτημα, όμως οποιαδήποτε αλλαγή είναι συνήθως μικρή και διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο κύριος στόχος παραμένει η σταθεροποίηση και η μείωση του κινδύνου.

Ο τρόπος ζωής ως βάση της αντιμετώπισης

Το NHS περιγράφει τη φαρμακευτική αγωγή και την αλλαγή του τρόπου ζωής ως τους βασικούς τρόπους αντιμετώπισης της στεφανιαίας νόσου. Πέρα από τη διατροφή, δίνει έμφαση σε τρία σημεία:

• Διακοπή καπνίσματος: κάθε μορφή καπνού προκαλεί στένωση των αγγείων, και η διακοπή, ακόμα και μετά από πολλά χρόνια, έχει άμεσα οφέλη για την καρδιά.
• Αλκοόλ: μπορεί να βλάψει τον καρδιακό μυ και να συμβάλει στη στένωση των αγγείων μέσω της υψηλής αρτηριακής πίεσης, ενώ τα στοιχεία για ένα υποτιθέμενο όφελος από μικρές ποσότητες δεν είναι σαφή.
• Κίνηση: κάθε μορφή σωματικής δραστηριότητας βοηθά, από το περπάτημα μέχρι τις δουλειές του σπιτιού και την κηπουρική, με την επιλογή της δραστηριότητας να γίνεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Όταν τα φάρμακα και ο τρόπος ζωής δεν αρκούν

Το NHS αναφέρει ότι, αν η αγωγή και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν φέρουν αποτέλεσμα, ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται πιο επεμβατικές θεραπείες, όπως η αγγειοπλαστική ή η χειρουργική παράκαμψη. Υπάρχουν επίσης τεχνικές που στοχεύουν στη μηχανική απομάκρυνση της πλάκας από το εσωτερικό της αρτηρίας. Για όσους θέλουν να κατανοήσουν πώς λειτουργεί μια τέτοια προσέγγιση, υπάρχουν εξειδικευμένες πληροφορίες για την αθηρωματική πλάκα και την ενδοαυλική αφαίρεσή της. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου γίνεται πάντα από τον θεράποντα ιατρό, με βάση την εντόπιση, την έκταση της νόσου και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Η στεφανιαία νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με στηθάγχη. Σύμφωνα με το NHS, συχνά συμπτώματα είναι ο πόνος ή η δυσφορία στο στήθος με την προσπάθεια, η δύσπνοια στην κόπωση, πόνος στη γνάθο, στην πλάτη ή στο χέρι, κόπωση, ναυτία και αίσθημα λιποθυμίας. Τέτοια συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται με «καθαριστικές» τροφές, αλλά χρειάζονται ιατρική εκτίμηση, και αν είναι έντονα ή επίμονα, άμεση επικοινωνία με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Συμπερασματικά, καμία τροφή δεν διαλύει την αθηρωματική πλάκα. Αυτό που στηρίζεται σε δεδομένα είναι ο έλεγχος της χοληστερόλης, συνήθως με την καθοδήγηση γιατρού, μαζί με διακοπή καπνίσματος, σωστή διατροφή και κίνηση. Ο ρεαλιστικός στόχος είναι μια πιο σταθερή πλάκα και μικρότερος κίνδυνος, όχι μια εντυπωσιακή «εξαφάνιση».

Πηγές

• NCBI, Efficacy of Statin Therapy in Inducing Coronary Plaque Regression in Patients with Low Baseline Cholesterol Levels – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5090812/
• NHS, Norfolk and Norwich University Hospitals NHS Foundation Trust » Coronary Artery Disease. https://www.nnuh.nhs.uk/departments/cardiology/outpatients/cardiac-rehabilitation-clinics/coronary-artery-disease/
• NHS, How is coronary heart disease treated?. https://www.myhealthlondon.nhs.uk/cvd-prevention/know-more/conditions/coronary-heart-disease/how-is-coronary-heart-disease-treated/

Σχετικοί οδηγοί

Ηπατεκτομή: πότε χρειάζεται και πώς αναγεννάται το ήπαρΗ ηπατεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση τμήματος του ήπατος, ακούγεται συχνά τρομακτική. Το ήπαρ είναι ζωτικό...Σκληρό εξόγκωμα στο κεφάλι χωρίς χτύπημα, πότε θέλει γιατρόΈνα εξόγκωμα στο κεφάλι που μοιάζει με καρούμπαλο, αλλά εμφανίστηκε χωρίς να έχει προηγηθεί χτύπημα, συνήθως...Λαπαροσκοπική επέμβαση: τι να περιμένετε από την ανάρρωσηΌταν ο γιατρός προτείνει μια επέμβαση «με λαπαροσκόπηση», οι περισσότεροι ασθενείς έχουν τις ίδιες απορίες: πόσο...