Πόνος στο αυτί τη νύχτα: ωτίτιδα, ανακούφιση και σημάδια

Ο πόνος στο αυτί έχει μια ενοχλητική συνήθεια: φαίνεται να δυναμώνει όταν το σπίτι ησυχάζει και όλοι προσπαθούν να κοιμηθούν. Ένα παιδί που ξυπνά κλαίγοντας και πιάνει το αυτί του, ή ένας ενήλικας που δεν μπορεί να ακουμπήσει το κεφάλι στο μαξιλάρι, θέτουν το ίδιο ερώτημα: είναι κάτι που περιμένει ως το πρωί ή χρειάζεται γιατρό τώρα; Το άρθρο αυτό εξηγεί τι ισχύει σήμερα για την οξεία μέση ωτίτιδα σύμφωνα με τις οδηγίες του βρετανικού NICE, τι βοηθά με ασφάλεια και ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοηθούν.

Τι είναι η οξεία μέση ωτίτιδα

Η μέση ωτίτιδα είναι λοίμωξη του αυτιού πίσω από το τύμπανο. Σύμφωνα με το NICE, οι λοιμώξεις του αυτιού είναι συχνές στα παιδιά και μπορεί να οφείλονται είτε σε ιό είτε σε βακτήριο. Το σημαντικό για τους γονείς είναι ότι τα συμπτώματα είναι πολύ παρόμοια και στις δύο περιπτώσεις, οπότε από το σπίτι δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει την αιτία μόνο από το πόσο έντονος είναι ο πόνος.

Η καλή είδηση είναι ότι οι περισσότερες λοιμώξεις του αυτιού υποχωρούν μέσα σε τρεις ημέρες, ενώ τα συμπτώματα μπορεί μερικές φορές να κρατήσουν έως μία εβδομάδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος πρέπει απλώς να υπομένεται. Σημαίνει ότι ο στόχος της πρώτης νύχτας είναι κυρίως η ανακούφιση και η σωστή παρακολούθηση.

Γιατί τα αντιβιοτικά δεν είναι πάντα η απάντηση

Πολλοί γονείς περιμένουν ότι μια ωτίτιδα θα αντιμετωπιστεί αυτόματα με αντιβίωση. Οι οδηγίες του NICE αναφέρουν ότι τα περισσότερα παιδιά και νέοι δεν θα χρειαστούν αντιβιοτικά για λοίμωξη του αυτιού, για τρεις λόγους:

• η λοίμωξη συνήθως βελτιώνεται χωρίς αντιβιοτικά, είτε είναι βακτηριακή είτε ιογενής
• τα αντιβιοτικά κάνουν μικρή διαφορά στα συμπτώματα, ακόμη και στον πόνο
• τα αντιβιοτικά μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως διάρροια

Οι οδηγίες στηρίζονται σε ανάλυση που συνδύασε 13 μελέτες με 3.401 παιδιά. Επιπλέον, η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να τα κάνει λιγότερο αποτελεσματικά στο μέλλον, κάτι που το NICE χαρακτηρίζει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία. Σε περιοχή της Βόρειας Αγγλίας, οι υπηρεσίες υγείας διαπίστωσαν ότι οι συνταγές αντιβιοτικών στα παιδιά δίνονταν συχνά λόγω πίεσης από τους γονείς, ανησυχίας για επιπλοκές και της αίσθησης ότι «δεν θα βλάψει». Αυτό δείχνει πόσο εύκολα η νυχτερινή αγωνία οδηγεί σε θεραπείες που δεν χρειάζονται.

Τι βοηθά με ασφάλεια ως το πρωί

Το NICE αναφέρει ότι ο γιατρός πρέπει να εξηγήσει άλλους τρόπους ανακούφισης, όπως η τακτική χρήση παρακεταμόλης ή ιβουπροφαίνης για τον πόνο. Η δόση εξαρτάται από την ηλικία και το βάρος, γι’ αυτό η σύσταση είναι να ρωτήσετε γιατρό ή φαρμακοποιό για το πώς δίνονται τα παυσίπονα στο παιδί σας, αντί να μαντεύετε μέσα στη νύχτα.

Υπάρχουν και πράγματα που συχνά δοκιμάζονται αλλά, σύμφωνα με τις ίδιες οδηγίες, συνήθως δεν βοηθούν: τα αποσυμφορητικά και τα αντιισταμινικά δεν έχουν δείξει όφελος στη λοίμωξη του αυτιού.

Μια σχετικά νέα επιλογή είναι οι ωτικές σταγόνες που περιέχουν αναισθητικό και αναλγητικό. Το NICE πρόσθεσε σχετική σύσταση το 2022: μπορούν να εξεταστούν όταν δεν δίνεται άμεσα αντιβίωση από το στόμα, αλλά μόνο εφόσον δεν υπάρχει διάτρηση του τυμπάνου ή υγρό που τρέχει από το αυτί. Αυτή η προϋπόθεση εξηγεί γιατί οι σταγόνες δεν μπαίνουν «στα τυφλά»: χρειάζεται πρώτα να δει κάποιος το τύμπανο με ωτοσκόπιο.

Πότε χρειάζεται εκτίμηση από ΩΡΛ

Οι οδηγίες περιγράφουν συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου τα αντιβιοτικά μπορεί να χρειαστούν, και αυτές είναι ακριβώς οι περιπτώσεις που αξίζουν άμεση εξέταση:

• παιδί που φαίνεται πολύ άρρωστο ή διατρέχει κίνδυνο επιπλοκών
• υγρό που βγαίνει από το αυτί
• παιδί κάτω των 2 ετών με λοίμωξη και στα δύο αυτιά
• καμία βελτίωση μετά από τρεις ημέρες
• ξαφνική επιδείνωση, όταν το παιδί μοιάζει απότομα πολύ αδιάθετο

Μερικές φορές ο γιατρός δίνει μια «εφεδρική» συνταγή, που χρησιμοποιείται μόνο αν το παιδί δεν νιώσει καλύτερα σε λίγες ημέρες ή χειροτερέψει. Αυτή η προσέγγιση απαιτεί όμως σωστή αρχική εκτίμηση και σαφείς οδηγίες για το τι πρέπει να παρακολουθείτε.

Όταν ο πόνος δεν αφήνει κανέναν να κοιμηθεί και το ιατρείο είναι κλειστό, ένας εφημερεύων ΩΡΛ στην Αθήνα μπορεί να έρθει στο σπίτι με ωτοσκόπιο. Η επίσκεψη περιλαμβάνει ιστορικό (πότε ξεκίνησε, αν υπάρχει πυρετός, προηγούμενα επεισόδια, ό,τι έχετε ήδη δοκιμάσει), ωτοσκόπηση, έλεγχο φάρυγγα και μύτης, ψηλάφηση των τραχηλικών αδένων, αναλγησία ή κατάλληλη αγωγή και οδηγίες για το πότε χρειάζεται επανεκτίμηση.

Πότε δεν περιμένετε γιατρό στο σπίτι

Ο πόνος στο αυτί σπάνια είναι επείγον περιστατικό για ασθενοφόρο. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που, αν εμφανιστούν μαζί του ή ανεξάρτητα, απαιτούν άμεση κλήση ασθενοφόρου: δύσπνοια ή μελάνιασμα στα χείλη, απώλεια συνείδησης, σπασμοί, ξαφνική σύγχυση, πτώση του προσώπου, αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος ή δυσκολία στην ομιλία. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν περιμένετε επίσκεψη κατ’ οίκον.

Η απόφαση γίνεται από κοινού

Το NICE τονίζει ότι οι αποφάσεις για τη θεραπεία είναι καλύτερες όταν παίρνονται από κοινού. Ο γιατρός οφείλει να δίνει σαφή πληροφόρηση, να συζητά τις επιλογές και να ακούει τις ανησυχίες σας. Ρωτήστε τι πρέπει να περιμένετε τις επόμενες ημέρες, ποια σημάδια σημαίνουν επιστροφή και αν το τύμπανο είναι ακέραιο.

Συνοψίζοντας: η νυχτερινή ωτίτιδα συνήθως βελτιώνεται μόνη της, ο πόνος αντιμετωπίζεται με απλά παυσίπονα μετά από συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, και η αντιβίωση δεν είναι αυτονόητη. Υγρό από το αυτί, πολύ μικρή ηλικία, έντονη αδιαθεσία ή απουσία βελτίωσης σε τρεις ημέρες είναι οι λόγοι να ζητήσετε εξέταση χωρίς καθυστέρηση.

Πηγές

• NICE, Information for the public | Otitis media (acute): antimicrobial prescribing | Guidance. https://www.nice.org.uk/guidance/ng91/informationforpublic
• NICE, Implementing an antimicrobial prescribing strategy for ear infection in children. https://case-studies.nice.org.uk/OtitisMediaAntimicrobialPrescribing/index.html

Σχετικοί οδηγοί

Ηπατεκτομή: πότε χρειάζεται και πώς αναγεννάται το ήπαρΗ ηπατεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση τμήματος του ήπατος, ακούγεται συχνά τρομακτική. Το ήπαρ είναι ζωτικό...Σκληρό εξόγκωμα στο κεφάλι χωρίς χτύπημα, πότε θέλει γιατρόΈνα εξόγκωμα στο κεφάλι που μοιάζει με καρούμπαλο, αλλά εμφανίστηκε χωρίς να έχει προηγηθεί χτύπημα, συνήθως...Λαπαροσκοπική επέμβαση: τι να περιμένετε από την ανάρρωσηΌταν ο γιατρός προτείνει μια επέμβαση «με λαπαροσκόπηση», οι περισσότεροι ασθενείς έχουν τις ίδιες απορίες: πόσο...