Ανατομική ή ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου: τι κρίνει την επιλογή

Όταν ο πόνος στον ώμο δεν αφήνει κάποιον να κοιμηθεί ή να σηκώσει το χέρι για να χτενιστεί, και τα φάρμακα, οι ενέσεις ή η φυσικοθεραπεία δεν έχουν βοηθήσει αρκετά, η κουβέντα με τον ορθοπαιδικό μπορεί να φτάσει στην αντικατάσταση της άρθρωσης. Εκεί ακούγονται δύο όροι που μπερδεύουν πολλούς: ανατομική και ανάστροφη πρόθεση. Δεν είναι μια «καλή» και μια «δεύτερη» λύση. Είναι δύο διαφορετικές απαντήσεις σε διαφορετικά προβλήματα του ώμου, και η διαφορά τους κρύβεται κυρίως σε μια ομάδα τενόντων.

Πώς είναι φτιαγμένος ο ώμος και τι χαλάει

Ο ώμος είναι άρθρωση τύπου σφαίρας και κοτύλης: η κεφαλή του βραχιονίου οστού εφαρμόζει σε μια ρηχή κοιλότητα της ωμοπλάτης, τη γληνοειδή κοιλότητα. Οι επιφάνειες των οστών καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο, που τις προστατεύει και τις αφήνει να κινούνται ομαλά. Γύρω τους, οι μύες και οι τένοντες του στροφικού πετάλου δίνουν σταθερότητα και στήριξη.

Όταν ο χόνδρος φθαρεί, τα οστά έρχονται σε επαφή και εμφανίζονται πόνος, δυσκαμψία και αδυναμία. Όταν πάλι οι τένοντες του στροφικού πετάλου έχουν μια μεγάλη ρήξη που υπάρχει εδώ και πολύ καιρό, η άρθρωση μπορεί σταδιακά να καταστραφεί και να χάσει τον χόνδρο της. Αυτή η διάκριση, χόνδρος ή τένοντες, είναι το κλειδί για να καταλάβει κανείς τις δύο προθέσεις.

Πότε γίνεται συζήτηση για αρθροπλαστική

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), οι συχνότερες αιτίες που οδηγούν σε αντικατάσταση του ώμου είναι:

• η οστεοαρθρίτιδα, η φθορά του χόνδρου που σχετίζεται με την ηλικία,
• η ρευματοειδής αρθρίτιδα,
• η μετατραυματική αρθρίτιδα μετά από κάταγμα, εξάρθρημα ή ρήξη τενόντων,
• η αρθροπάθεια από μεγάλη, χρόνια ρήξη του στροφικού πετάλου,
• η οστεονέκρωση, όταν διακόπτεται η αιμάτωση του οστού,
• τα σοβαρά κατάγματα της κεφαλής του βραχιονίου που δεν μπορούν να αποκατασταθούν,
• μια προηγούμενη αρθροπλαστική που απέτυχε.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι η επέμβαση εξετάζεται όταν ο πόνος εμποδίζει τις καθημερινές δραστηριότητες, όταν υπάρχει πόνος και στην ανάπαυση ή τη νύχτα, όταν έχει χαθεί κίνηση ή δύναμη και όταν τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, οι ενέσεις κορτιζόνης ή η φυσικοθεραπεία δεν έφεραν ουσιαστική βελτίωση.

Ανατομική πρόθεση: για ώμο με λειτουργικούς τένοντες

Στην πράξη, η αρθροπλαστική ώμου δεν είναι μία επέμβαση αλλά μια οικογένεια λύσεων: από την αντικατάσταση μόνο της φθαρμένης επιφάνειας έως την ολική ανατομική και την ανάστροφη πρόθεση. Η ολική ανατομική πρόθεση ακολουθεί το φυσικό σχέδιο της άρθρωσης. Μια μεταλλική σφαίρα αντικαθιστά την κεφαλή του βραχιονίου και ένα πλαστικό στοιχείο τοποθετείται στη γληνοειδή κοιλότητα.

Επειδή αυτό το σχέδιο χρειάζεται λειτουργικό στροφικό πέταλο, η AAOS σημειώνει ότι καλοί υποψήφιοι είναι γενικά οι ασθενείς με προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, όπου το οστό τρίβεται πάνω στο οστό, και ακέραιους τένοντες. Υπάρχουν και μερικές λύσεις: η ημιαρθροπλαστική αντικαθιστά μόνο την κεφαλή του βραχιονίου, ενώ η επιφανειακή αρθροπλαστική χρησιμοποιεί ένα «καπάκι» χωρίς στειλεό και διατηρεί περισσότερο οστό. Η AAOS αναφέρει την επιφανειακή ως επιλογή για νεότερους και δραστήριους ασθενείς, όταν ο χόνδρος της γληνοειδούς κοιλότητας είναι ακόμη υγιής.

Ανάστροφη πρόθεση: όταν το στροφικό πέταλο δεν επισκευάζεται

Στην ανάστροφη πρόθεση η σειρά αντιστρέφεται. Η μεταλλική σφαίρα στερεώνεται στην ωμοπλάτη και το πλαστικό «κύπελλο» στο πάνω άκρο του βραχιονίου. Με αυτή τη γεωμετρία, όπως εξηγεί η AAOS, την κίνηση και τη θέση του χεριού αναλαμβάνει ο δελτοειδής μυς αντί για το στροφικό πέταλο.

Γι’ αυτό η ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου εξετάζεται κυρίως όταν οι τένοντες δεν μπορούν πια να κάνουν τη δουλειά τους. Η AAOS αναφέρει ως πιθανούς υποψηφίους όσους έχουν:

• πλήρη ρήξη του στροφικού πετάλου που δεν μπορεί να επιδιορθωθεί,
• αρθροπάθεια από ρήξη του στροφικού πετάλου,
• έντονο πόνο και δυσκολία να σηκώσουν το χέρι στο πλάι ή πάνω από το κεφάλι,
• σύνθετο κάταγμα της άρθρωσης του ώμου,
• χρόνιο εξάρθρημα του ώμου,
• προηγούμενη αρθροπλαστική που δεν πέτυχε.

Πώς αποφασίζεται ο τύπος της πρόθεσης

Ο τύπος της πρόθεσης αποφασίζεται μετά από πλήρη ορθοπαιδική εκτίμηση. Όπως την περιγράφει η AAOS, αυτή περιλαμβάνει ιστορικό, κλινική εξέταση για το εύρος κίνησης, τη σταθερότητα και τη δύναμη του ώμου, ακτινογραφίες για την έκταση της βλάβης και, όπου χρειάζεται, αξονική ή μαγνητική τομογραφία για την κατάσταση των οστών και των μαλακών μορίων.

Ένα βασικό ερώτημα είναι η κατάσταση των τενόντων. Ένας ώμος με φθαρμένο χόνδρο αλλά ακέραιο στροφικό πέταλο και ένας ώμος με μεγάλη ρήξη που δεν επιδιορθώνεται μπορεί να πονούν με παρόμοιο τρόπο, αλλά να οδηγούν σε διαφορετική πρόθεση. Η AAOS προτρέπει τους ασθενείς να μη διστάζουν να ρωτήσουν ποιον τύπο εμφυτεύματος θα λάβουν και γιατί αυτή η επιλογή ταιριάζει στη δική τους περίπτωση. Χρήσιμες ερωτήσεις για το ραντεβού:

• Σε τι κατάσταση είναι οι τένοντες του στροφικού πετάλου μου;
• Ποιος είναι ο κύριος στόχος της επέμβασης στη δική μου περίπτωση: ο πόνος, η κίνηση ή και τα δύο;
• Πώς θα είναι οι πρώτες εβδομάδες και πόσο θα κρατήσει η αποκατάσταση;
• Ποιοι κίνδυνοι αφορούν περισσότερο εμένα;

Ρεαλιστικές προσδοκίες, κίνδυνοι και αποκατάσταση

Ένα σημείο αξίζει να ειπωθεί καθαρά. Στο ενημερωτικό υλικό του Royal Orthopaedic Hospital του NHS αναφέρεται ότι η ανάστροφη αρθροπλαστική γίνεται συνήθως για να βελτιώσει τον πόνο και δεν αυξάνει απαραίτητα την κίνηση, αν και η χρήση του ώμου μπορεί να βελτιωθεί όταν ο πόνος υποχωρήσει. Το ίδιο φυλλάδιο σημειώνει ότι ο ώμος χρειάζεται περίπου 4 έως 6 μήνες για να βελτιωθεί σημαντικά και ότι η βελτίωση συνεχίζεται έως και 12 μήνες.

Όπως κάθε επέμβαση, η αρθροπλαστική έχει κινδύνους. Η AAOS αναφέρει λοίμωξη, χαλάρωση, φθορά ή εξάρθρημα της πρόθεσης, βλάβη νεύρου, που συνήθως υποχωρεί, και κατάγματα γύρω από το εμφύτευμα.

Η αποκατάσταση, όπως τονίζει το ίδιο νοσοκομείο, είναι απαραίτητη. Μετά την επέμβαση ο βραχίονας στηρίζεται σε ανάρτηση για κάποιες εβδομάδες, υπάρχουν οδηγίες για το σήκωμα βάρους και την οδήγηση, και σύμφωνα με την AAOS το πρόγραμμα ασκήσεων στο σπίτι παίζει καθοριστικό ρόλο. Το χρονοδιάγραμμα και οι ασκήσεις ορίζονται για κάθε ασθενή από τον χειρουργό και τον φυσικοθεραπευτή.

Η ανατομική και η ανάστροφη πρόθεση δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Η πρώτη ταιριάζει σε ώμο που έχει χάσει τον χόνδρο του αλλά κρατά λειτουργικούς τένοντες, ενώ η δεύτερη απευθύνεται κυρίως σε ώμο όπου το στροφικό πέταλο δεν μπορεί πια να στηρίξει την κίνηση. Η σωστή επιλογή βγαίνει από την εξέταση, τις απεικονίσεις και μια ειλικρινή συζήτηση με τον ορθοπαιδικό για το τι μπορεί ρεαλιστικά να περιμένει κανείς.

Πηγές

• AAOS OrthoInfo, Shoulder Joint Replacement. https://www.orthoinfo.org/treatment/shoulder-joint-replacement
• AAOS OrthoInfo, Reverse Total Shoulder Replacement. https://www.orthoinfo.org/treatment/reverse-total-shoulder-replacement
• The Royal Orthopaedic Hospital NHS Foundation Trust, Patient Information: Reverse Shoulder Replacement. https://roh.nhs.uk/services-information/shoulder-and-elbow/reverse-shoulder-replacement

Σχετικοί οδηγοί

Red light therapy: τι δείχνει η έρευνα και πού σταματάΗ red light therapy έχει περάσει από τα δερματολογικά ιατρεία και τα κέντρα αποκατάστασης στα social...Bypass ή stent: πώς αποφασίζεται η θεραπεία στη στεφανιαία νόσοΌταν μια στεφανιογραφία δείχνει στενώσεις στις αρτηρίες της καρδιάς, η ερώτηση που κάνουν σχεδόν όλοι οι...Κλείδωμα στο γόνατο: πότε δείχνει ρήξη μηνίσκουΤο γόνατο που «κολλάει» ξαφνικά και δεν ισιώνει είναι από τις πιο ανησυχητικές εμπειρίες μετά από...