Matatabi και παιχνίδι γάτας: τι δείχνουν οι έρευνες

Η γάτα που ζει μόνιμα σε εσωτερικό χώρο περνά μεγάλο μέρος της ημέρας χωρίς ερεθίσματα. Το παιχνίδι δεν είναι διασκέδαση που περισσεύει, είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζει μια συμπεριφορά που κουβαλά από τη φύση της. Τα τελευταία χρόνια ένα φυτό της ανατολικής Ασίας, το matatabi, κέρδισε θέση στα ράφια των καταστημάτων και γεννά μια εύλογη ερώτηση: υπάρχουν πραγματικά δεδομένα πίσω από αυτό ή είναι απλώς μια μόδα;

Τι είναι το matatabi και πού διαφέρει από το catnip

Το matatabi, με βοτανικό όνομα Actinidia polygama και αγγλική ονομασία silver vine, είναι αναρριχώμενο φυτό της ανατολικής Ασίας. Στην αγορά κυκλοφορεί σε ξυλαράκια, σε σκόνη ή ενσωματωμένο σε μπαλάκια και σε παιχνίδια με φτερά. Η δράση του θυμίζει εκείνη του catnip, αλλά δεν οφείλεται στις ίδιες ουσίες. Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Iwate της Ιαπωνίας, με επικεφαλής τη Reiko Uenoyama, απομόνωσε το 2021 τη νεπεταλακτόλη ως τη βασική ουσία που πυροδοτεί την αντίδραση και έδειξε ότι αυτή δεν αφορά μόνο τις οικόσιτες γάτες, αλλά και μεγάλα αιλουροειδή όπως ο ιαγουάρος και ο λύγκας.

Πόσες γάτες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα

Η πιο καθαρή απάντηση δόθηκε το 2017, από μελέτη που δημοσιεύτηκε στο BMC Veterinary Research. Οι ερευνητές δοκίμασαν τέσσερα φυτά σε 100 οικόσιτες γάτες. Το silver vine προκάλεσε αντίδραση στο 79% των ζώων, το catnip στο 68%, το αγιόκλημα Lonicera tatarica στο 53% και η ρίζα βαλεριάνας στο 47%.

Το πιο χρήσιμο εύρημα αφορά τις γάτες που αδιαφορούν για το catnip. Από τις 31 τέτοιες γάτες της μελέτης, το 71% ανταποκρίθηκε στο silver vine. Οι συγγραφείς σημειώνουν επίσης ότι και τα τέσσερα φυτά θεωρούνται ασφαλή, μη τοξικά και μη εθιστικά για τη γάτα. Αυτό εξηγεί γιατί το matatabi προτείνεται συχνά ως δεύτερη επιλογή εκεί όπου το catnip δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα.

Δεν είναι μόνο ευφορία

Η ίδια ιαπωνική έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, πρότεινε και μια λειτουργική εξήγηση για τη γνωστή εικόνα της γάτας που τρίβει το κεφάλι της και κυλιέται πάνω στο φυτό. Όταν οι γάτες ήρθαν σε επαφή με χαρτί εμποτισμένο με νεπεταλακτόλη, έτριψαν πρόσωπο και κεφάλι πάνω του και μετέφεραν την ουσία στο τρίχωμά τους. Στις δοκιμές που ακολούθησαν, τα κουνούπια προσγειώνονταν λιγότερο σε αυτά τα κεφάλια. Η συμπεριφορά δηλαδή δεν φαίνεται να είναι μόνο ευχαρίστηση, αλλά και μια μορφή χημικής άμυνας.

Το παιχνίδι είναι ανάγκη, όχι πολυτέλεια

Κανένα φυτό δεν αντικαθιστά το ίδιο το παιχνίδι. Η International Cat Care περιγράφει το κυνηγετικό ρεπερτόριο της γάτας ως μια αλυσίδα: αναζήτηση, καραδοκία, καταδίωξη, εφόρμηση, σύλληψη και χειρισμός του θηράματος. Η γάτα χωρίς πρόσβαση σε εξωτερικό χώρο δεν έχει πού να την ολοκληρώσει, οπότε την ψάχνει μέσα στο σπίτι.

Ο ίδιος οργανισμός σημειώνει ότι οι γάτες είναι σπρίντερ και όχι μαραθωνοδρόμοι: ένα λεπτό έντονης δραστηριότητας μετράει ως καλό αποτέλεσμα. Οι ώρες που αποδίδουν περισσότερο είναι η αυγή και το σούρουπο, όταν το ζώο είναι ούτως ή άλλως πιο δραστήριο. Τα παιχνίδια τύπου καλαμάκι με φτερό συστήνονται ιδιαίτερα, γιατί κρατούν απόσταση ανάμεσα στο χέρι και στα δόντια ή στα νύχια.

Η εναλλαγή κρατά το ενδιαφέρον ζωντανό

Και η International Cat Care και η πρωτοβουλία Indoor Pet Initiative του Πανεπιστημίου Πολιτείας του Οχάιο καταλήγουν στην ίδια πρακτική σύσταση: δεν αφήνουμε όλα τα παιχνίδια μονίμως στο πάτωμα. Κρατάμε δύο ή τρία σε χρήση, τα δίνουμε ένα τη φορά και τα εναλλάσσουμε τακτικά, ώστε τα παλιά να ξαναγίνονται καινούργια. Το Indoor Pet Initiative προσθέτει ότι οι γάτες προτιμούν παιχνίδια που κάνουν κάτι, δηλαδή που τρίζουν, ταλαντεύονται ή δονούνται, γιατί θυμίζουν θήραμα που κινείται.

Σε αυτή τη λογική στηρίζεται και η οργάνωση μιας σειράς για κατάστημα. Ένας κατάλογος με matatabi sticks για γάτες, μπάλες με φτερά, teasers, ξύστρες και ταπάκια με λιχουδιά δίνει στον πελάτη τη δυνατότητα να συνδυάσει διαφορετικούς τύπους ερεθίσματος αντί να αγοράσει πέντε παραλλαγές του ίδιου πράγματος.

Ασφάλεια στο παιχνίδι

Οι προειδοποιήσεις είναι σαφείς και επαναλαμβάνονται και από τις δύο πηγές. Η International Cat Care τονίζει ότι δεν χρησιμοποιούμε ποτέ τα χέρια ή τα πόδια μας ως παιχνίδι, γιατί δημιουργεί προβλήματα συμπεριφοράς αργότερα. Αποφεύγουμε επίσης κορδέλες, σπάγκο και κουβάρια μαλλιού: αν καταποθούν, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή εντερική βλάβη που απαιτεί επείγουσα κτηνιατρική επέμβαση.

Το Indoor Pet Initiative συμπληρώνει ότι πρέπει να ελέγχουμε αν η γάτα μπορεί να αποσπάσει και να καταπιεί κάποιο μικρό κομμάτι. Για τον λόγο αυτό, τα παιχνίδια για γάτες θέλουν επιτήρηση κατά τη χρήση και αντικατάσταση μόλις αρχίσουν να φθείρονται, ιδίως όσα έχουν φτερά ή μικρά προσαρτήματα.

Τι κρατάμε

Το matatabi δεν είναι μαγικό, είναι όμως ένα από τα λίγα εργαλεία εμπλουτισμού με μετρήσιμα δεδομένα από πίσω. Λειτουργεί σε περισσότερες γάτες από το catnip και πιάνει και ένα μέρος εκείνων που δεν αντιδρούν σε αυτό. Σε συνδυασμό με σωστή εναλλαγή, σύντομες και συχνές συνεδρίες παιχνιδιού στις ώρες που η γάτα είναι δραστήρια, και προσοχή στα υλικά, μετατρέπει ένα ράφι με παιχνίδια σε κάτι που πραγματικά βελτιώνει την καθημερινότητα του ζώου.

Πηγές

• BMC Veterinary Research, Responsiveness of cats (Felidae) to silver vine (Actinidia polygama), Tatarian honeysuckle (Lonicera tatarica), valerian (Valeriana officinalis) and catnip (Nepeta cataria). https://bmcvetres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12917-017-0987-6
• Science Advances, The characteristic response of domestic cats to plant iridoids allows them to gain chemical defense against mosquitoes. https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abd9135
• International Cat Care, Playing with your cat. https://icatcare.org/articles/playing-with-your-cat
• The Ohio State University Indoor Pet Initiative, Toys. https://indoorpet.osu.edu/cats/basic-indoor-cat-needs/toys

Σχετικοί οδηγοί

Αναβατόριο για έναν όροφο: τι ανεβάζει και τι ρίχνει την τιμήΌταν η σκάλα ανάμεσα στο ισόγειο και τον πρώτο όροφο αρχίζει να δυσκολεύει την καθημερινότητα, το...Σπορά γκαζόν το φθινόπωρο: ο σωστός χρόνοςΤο γκαζόν βγαίνει από το καλοκαίρι κουρασμένο. Αραιωμένα σημεία, κιτρινισμένες ζώνες εκεί που δεν έφτανε σωστά...